Σε μια πόλη που δίκαια χαρακτηρίζεται ως η πόλη των γραμμάτων και των τεχνών, το Ιστορικό & Λαογραφικό Μουσείο Ρεθύμνης, ενσωματωμένο στον ιστορικό ιστό της πόλης, αποτελεί ένα σπουδαίο χώρο μέσα στον οποίο συντελείται μια πολιτισμική λαμπαδηδρομία, μεταφέροντας στο μέλλον την ιστορική και λαογραφική παράδοση του Ρεθύμνου.
Ιστορικό του κτηρίου
Το Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Ρεθύμνης στεγάζεται στην ενετική αστική κατοικία της οικογένειας Clodio. Πρόκειται για μια ενετοκρητική οικογένεια που εγκαταστάθηκε στο Ρέθυμνο τον 13ο αι. και απέκτησε τον τίτλο της κρητικής ευγένειας (Νobili Cretensi). H άλλη κατοικία της οικογένειας αυτής, η θερινή- αγροτική, είχε οικοδομηθεί στον οικισμό Χρωμοναστήρι και σήμερα στεγάζει το Στρατιωτικό Μουσείο Ρεθύμνου.
Στη βορεινή πρόσοψη της αστικής κατοικίας, στο δυτικό της τμήμα, που σήμερα στεγάζει ένα παραδοσιακό εργαστήριο φύλλου κρούστας, διασώζεται το κεντρικό θύρωμα του συγκροτήματος. Στο υπέρθυρό του αναγράφεται το λατινικό ρητό VIRTUTE FULCIDA DOMUS MDCIX KAL. (Με την αρετή αστράφτει το σπίτι, αρχές Ιουνίου 1609), ενώ στο αέτωμα της επίστεψης έχει τοποθετηθεί το οικόσημο της οικογένειας, έχοντας αριστερά και δεξιά του φυλλώματα και άνθη. Η χρήση του αετώματος σε υπέρθυρο είναι η μοναδική σε κατοικία του Ρεθύμνου, αν και ήταν συνηθισμένη στην εκκλησιαστική αρχιτεκτονική, ως επίδραση της ιταλικής αναγέννησης.
To ανατολικό τμήμα του κτηρίου δημιουργεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημεία της παλιάς πόλης του Ρεθύμνου. Ένα τοξωτό στεγασμένο πέρασμα εξυπηρετούσε όχι μόνο το πέρασμα του διαβάτη αλλά και την είσοδο στο εκεί μαγαζί και στο ισόγειο της κατοικίας. Το πέρασμα αυτό σχηματίζεται από δύο οξυκόρυφα τόξα που ενώνονται σε κοινό πεσσό. Το τμήμα αυτό του κτηρίου, σήμερα στεγάζει το Μουσείο.
Η μεγάλη αίθουσα που βρίσκεται πάνω από το πέρασμα φωτίζεται από δύο σειρές από τρία παράθυρα σε καθεμιά από τις δύο όψεις της.
Στην ανατολική πρόσοψη, στο βάθος του περάσματος διανοίγεται βοηθητική πύλη του μεγάρου, η οποία χρονολογείται στην περίοδο της Οθωμανικής κατοχής. Η πύλη αυτή εισάγει σε μια εκτεταμένη ορθογωνική αυλή, η οποία συνέχεται με μια μικρότερη στο βάθος, ενώ στον όροφο οδηγεί μια εντυπωσιακή πέτρινη σκαλιστή σκάλα. Σ’ αυτόν εντυπωσιάζει η κουζίνα με το μεγάλο της τζάκι και με την μεγαλοπρεπή καμινάδα του.
Το κτήριο κατά την περίοδο της Οθωμανικής κατοχής αποτέλεσε το κονάκι του Σελήμ Μπέη. Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι μέχρι σήμερα η περιοχή του ακούγεται με το όνομα “καμάρα του Σελήμ Μπέη”. Από τα μέσα του 19ου αι. μέχρι τις τελευταίες δεκαετίας του 20ού αι. το κτήριο στέγασε την οικογένεια Ζαχαρίου και πολλές και διαφορετικές βιοτεχνικές χρήσεις (μεταξουργείο, επιπλοποιείο κ.ά.). Στη συνέχεια αγοράστηκε και δωρήθηκε στο Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου “Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Ρεθύμνης” από την συνιδρύτρια και πρόεδρό του Φαλή Γ. Βογιατζάκη. Το οικόπεδο έχει εμβαδόν 853 τετραγωνικά μέτρα, το ισόγειο κτήριο 340 και το ανώγειο 390.
Έχει χαρακτηριστεί ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο στην παλιά πόλη και αναστηλώθηκε από τον πολιτικό μηχανικό Άρη Χατζηδάκη, με την οικονομική βοήθεια του Υπουργείου Τουρισμού .
Το εντυπωσιακό αυτό κτήριο του 17ου αι. προσφέρει στο Μουσείο έναν ιδεώδη χώρο λειτουργίας ενώ ταυτόχρονα αξιοποιεί και αναδεικνύει το μνημείο.
