Σε μια πόλη που δίκαια χαρακτηρίζεται ως η πόλη των γραμμάτων και των τεχνών, το Ιστορικό & Λαογραφικό Μουσείο Ρεθύμνης, ενσωματωμένο στον ιστορικό ιστό της πόλης, αποτελεί ένα σπουδαίο χώρο μέσα στον οποίο συντελείται μια πολιτισμική λαμπαδηδρομία, μεταφέροντας στο μέλλον την ιστορική και λαογραφική παράδοση του Ρεθύμνου.
Το Μουσείο
Αγαπητέ επισκέπτη, η επίσκεψη στο Ιστορικό & Λαογραφικό Μουσείο Ρεθύμνης δεν αποτελεί παλινδρόμηση στον ρομαντισμό. Ο χώρος μας είναι χώρος περισυλλογής, όπου θα έρθεις σε επαφή με την ιστορία και την παράδοση ενός ξεχωριστού λαού, φορέα λαμπρού πολιτισμού.
Η συναίσθηση αυτή και η αγάπη που κληρονόμησα από τον πατέρα μου Γιώργο Βογιατζάκη για την ιδιαίτερη πατρίδα μας, το Ρέθυμνο, με οδήγησαν να ιδρύσω το 1974 μαζί με τον αείμνηστο Χριστόφορο Σταυρουλάκη το Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Ρεθύμνης, Κοινωφελές Ίδρυμα Ιδιωτικού Δικαίου, με σκοπούς την έρευνα και συγκέντρωση Ιστορικού-Λαογραφικού υλικού της Κρήτης, ιδιαίτερα του νομού Ρεθύμνης και τη δημιουργία ενδιαφέροντος για την μελέτη της κρητικής παράδοσης και την προβολή της στον κόσμο.
Η σημερινή Κρήτη συνδέεται στενά με το πλούσιο ιστορικό και πολιτιστικό παρελθόν της. Η φύση της με την ομορφιά της και την ποικιλία της είναι το πλαίσιο, το σκηνικό της ιστορίας της και του πολιτισμού της.
Το ιδιόκτητο βενετσιάνικο κτίριο του Μουσείου, δείγμα αστικής κατοικίας της Ενετοκρατίας στην Κρήτη του 17ου αι., αποτελεί ιδανικό χώρο για τη λειτουργία του Μουσείου. Χρειάστηκαν είκοσι χρόνια προετοιμασίας, για την αναστήλωση του διατηρητέου κτηρίου, τη συλλογή και ταξινόμηση του υλικού, τη διαμόρφωση των εκθεσιακών χώρων και την παρουσίαση των εκθεμάτων κατά ενότητες, μέχρι το 1996 οπότε το Μουσείο ξεκίνησε την λειτουργία του και άνοιξε στο κοινό.
Τα τεκμήρια της ιστορίας και του λαϊκού πολιτισμού που παρουσιάζονται στις προθήκες και στις συλλογές του, προέρχονται κυρίως από δωρεές και αριθμούν περί τις 18.000 αντικείμενα. Ξεπερνώντας την ύλη τους ο επισκέπτης μπορεί να εισχωρήσει στο πνεύμα τους, στην εποχή και τους ανθρώπους της.
Στα καλλιτεχνήματα καθρεφτίζονται οι μύθοι, ο λόγος, οι αξίες, και ο ψυχικός πλούτος του κρητικού λαού, που με φαντασία και αίσθημα διαμόρφωσε την πολιτιστική του ταυτότητα.
Η τύχη του νησιού στις εποχές των κατακτητών του – Αράβων, Ενετών, Τούρκων, Γερμανών – και οι συνεχείς αγώνες του κρητικού λαού για την πολυπόθητη ελευθερία του και την Ένωση με την μητέρα Ελλάδα, παρουσιάζονται στην αίθουσα της Ιστορικής Συλλογής με νομίσματα, οπλισμό, σημαίες, χάρτες, φωτογραφίες και βιογραφίες αγωνιστών.
Σε αντίθεση με τις τουρκοκρατούμενες ελληνικές περιοχές, η Κρήτη είχε με τους Ενετούς τη δυνατότητα να επικοινωνεί και να συμβαδίζει με την ευρωπαϊκή πολιτισμική αναγέννηση και την εκμεταλλεύτηκε στο έπακρο. Έτσι, χωριστό κεφάλαιο αποτελεί η Κρητική Αναγέννηση, όπου μεγάλη άνθιση σημειώθηκε στην αφηγηματική ποίηση (Ερωτόκριτος), το θέατρο (Ερωφίλη), στα μνημεία της αρχιτεκτονικής, της ζωγραφικής, της αγιογραφίας και της γλυπτικής.
Στις αίθουσες των Λαογραφικών Συλλογών παρουσιάζονται αντικείμενα παραδοσιακής χειροτεχνίας, υφαντά και εργαλεία υφαντικής τέχνης, κεντήματα, δαντέλες, κεραμικά, καλάθια, είδη μεταλλοτεχνίας, εργαλεία αγροτικών και παραδοσιακών επαγγελμάτων.
Με έρευνες, περιοδικές εκθέσεις, ημερίδες, εκπαιδευτικά προγράμματα και εκδόσεις το Μουσείο προχώρησε και προχωρά στην εκτέλεση των σκοπών για τους οποίους ιδρύθηκε.
Στους δωρητές του οφείλει το Βενετσιάνικο κτήριο και τα σημαντικότερα εκθέματά του. Η εργασία και η προσφορά όλων που βοήθησαν με πίστη και πάθος στη δημιουργία του, έχει βρει σήμερα τη δικαίωσή της.
Συνεχίζουμε τον εμπλουτισμό των συλλογών μας, επιδιώκουμε την επέκταση του Μουσείου που ήδη ασφυκτιά από έλλειψη εκθεσιακού και αποθηκευτικού χώρου. Στόχοι μας είναι, το ΙΛΜΡ να αποτελέσει στο «Ρέθυμνο των Γραμμάτων» ένα κέντρο ξεχωριστό, που θα συνεργαστεί με Μουσεία, με το Πανεπιστήμιο Κρήτης και άλλα πολιτισμικά κέντρα, για τη δημιουργία ενός Παγκρήτιου δικτύου που θα προβάλλει την σημασία της Κρήτης στον παγκόσμιο πολιτισμό και θα ορίσει με σαφήνεια την ταυτότητά της στον κόσμο.
Φαλή Γ. Βογιατζάκη
Συνιδρύτρια και Πρόεδρος Δ.Σ.
